Używajmy wybielacza jedynie do prania, do czytania Tory się nie przydaje.

Przepiękna rzeźba Phillipa Rattnera przedstawiająca narodziny Jaakowa i Esawa

Parsza Toldot jest według mnie wyjątkowo ciekawa, i opowiada jedną z najbardziej wypaczonych i zamydlanych historii biblijnych: narodziny, dzieciństwo i konflikty Jaakowa i Esawa. Przez wieki rabini oddawali się przyjemności wyjaśniania jak to Esaw był złym, podłym człowiekiem, któremu należało się to, co dostał od losu, i jak to Jaakow to święty i niewinny uczony, który nie zrobił nic złego.

Spójrzmy jak sama Tora opisuje te dwie postaci, a szczególnie Esawa. Jak wiemy, bracia byli bliźniakami, którzy przyszli na świat po długim okresie niepłodności, modlitw i oczekiwań. Walczyli jeszcze w łonie matki, co zostalo wyjaśnione, że dwa narody są stłamszone w jednym brzuchu matczynym.

Tora opisała Esawa jako „umiejącego polować, człowieka pól”, natomiast Jaakow był „prostym człowiekiem, przebywającym w namiotach” (Ber.25:27) . Esaw był ulubieńcem ojca, a Jaakow matki. Wiemy także, że Esaw był rudy i owłosiony, co pewnie miało symbolizować dzikość (choć należy pamiętać, że król Dawid także był rudy, a przedstawiano go jako przystojnego). Mamy tu kolejną, nie do końca zdrową, historię rodzinną. Ojciec faworyzuje syna, który jest wyraźnie bardziej „męski”, zajmuje się polowaniem, umie przynieść jedzenie na stół. Najprawdopodobniej nawet jego wygląd był bardziej męski. Natomiast Jaakow to pupilek matki, lubiący przebywać w namiotach, co raczej było bliżej świata kobiet. To kobiety przesiadywały, czy wręcz chowały się, w namiotach. Tradycja mówi nam, że Jaakow od najmłodszych lat studiował Torę, i że takie jest znaczenie tego opisu, jednak w samej Torze nie znajdujemy żadnej wskazówki tego typu. Widać jasno, że Riwka jest przedsiębiorcza i nie boi się stawiać na swoim – w tym przypadku, aby to jej syn zabrał błogosławieństwo starego ojca.

W słynnym opisie „sprzedaży” prawa pierworództwa za miskę soczewicy („tego czegoś czerwonego”) widzę przebiegłą osobę wykorzystującą skrajne wycieńczenie swojego brata, nie podejrzewającego podstępu. Patrząc na całość postępowania Jaakowa, bardziej by mi pasowało aby określenie „tam” (prostolinijny) dla Esawa niż niego. To Esaw jest prosty, jasny i wyraźny w swoich postępowaniach, nie ma w nim podstępu czy wyrahowania.

Riwka staje się mózgiem całej operacji – nakłania swojego syna (któremu albo odpowiada co chce matka, albo nie ma własnej woli i jest jej całkowicie podporządkowany) aby oszukać brata i ojca, i zdobyć wysoce ważne w ich kulturze przedśmiertne błogosławieństwo. W tym zachowuje się trochę jak Adonija w historii o królu Dawidzie (zeszłotygodniowa haftara), który ogłasza się królem aby ubiec w tym któregoś z braci, a także własnego ojca. Esaw nie zrobił nic, czym by zasłużył na taką zdradę ze strony własnej matki i brata. Wykonuje dokładnie polecenie ojca, lecz to Jaakow otrzymuje błogosławieństwo.

W naszej tradycji zobaczymy ogrom komentarzy i midraszy, które dodają kolorytu do tej podstawowej historii. Wedle nich, Esaw jest zbirem, a Jaakow świętym. Wcale się temu nie dziwię – nie jest łatwym zaakceptować, że jeden z głównym Awot (Praojców) jest zwykłym oszustem.

Ja jednak wolę tą surową opowieść Tory. Nie mamy w niej wybielonych postaci. Są one żywe i prawdziwe – z wadami, popełniające błędy, czasem wstrętne i wstydliwe. Tora pokazuje ludzi takimi, jakimi są: wraz z ich bohaterstwem i tchórzostwem, samolubstwem i poświęceniem. Nie potrzebujemy świętych wyjałowionych z ludzkich cech. Więcej możemy się nauczyć od tych prawdziwych postaci, nawet, jeśli niektóre z ich decyzji są problematyczne i niełatwe. I nie trzeba ich zawsze usprawiedliwiać. Potrzeba odwagi, aby czasem powiedzieć: „myślę, że on/ona popełnili tutaj błąd”. Nie róbmy z biblijnych postaci bożków, tu nie o to chodzi.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s