Nie samym słowem prorok żyje…

Wyjątkowo łatwo jest zrozumieć wybór mędrców odnośnie haftary do parszy wajigasz. Otwiera ją przepiękny akt symboliczny Ezekiela, prorokujący jedność między Jehudą (Południem) a Josefem i Efraimem (Północą). Akt symboliczny jest dość częstą techniką wśród prorockich narzędzi. Prorok wykonuje pewną czynność, która ma symbolizować przyszłe wydarzenia. We wczesnych okresach proroctwa, gdy mieszały się one jeszcze z bardziej ekstatycznymi formami, zachowania takie na pewno czerpały z bogatej tradycji szamańskiej. Moim ulubionym przykładem tego jest zachowanie Cidkiji ben Kenaana, który był tzw prorokiem dworskim. Był on jednym z płatnych „proroków”, którzy często udawali kontakt z Bogiem aby wypowiedzieć „proroctwa”, które zgadzały się z wolą płacącego (w naszym przypadku króla Achaba). Ta wspaniała historia, opisana w I Królewskiej 22, jest głównie obrazem potępienia postawy tego rodzaju potakiwaczy uchodzących za proroków i pochwałą prawdziwych proroków, którzy najczęściej mieli złe wieści dla potężnych tego świata (w tej roli Michajhu ben Jimla). Jest tu jednak maleńki epizod (22:11), który jest świetnym przykładem szamańskiego aktu symbolicznego: „Cidkaja ben Kenaana zrobił sobie rogi z żelaza i powiedział: ‘Tak powiedział JHWH: nimi ubodziesz Aram, aż zostaną unicestwieni!’”. O co tutaj chodzi? Jest pewnym, że Cidkija nie tylko mówił ale i odgrywał tę scenę. Zrobił sobie nawet rekwizyty mające uprawomocnić jego przepowiednię. Nie powiedział także, „ubodziesz ich tak jak ja to teraz robię”, lecz jakby sama czynność już była symbolicznym i magicznym sprowadzaniem przyszłości. Aktem tym, Cidkija zapewnia, że tak sie zdarzy. Wpływa on jakgdyby na przyszłe wydarzenia, zapoczątkowuje kosmiczny ciąg wydarzeń, który ma sprowadzić korzystne zakończenie. Takie postępowanie jest znane religioznawcom, gdyż szamani częstokroć wykonywali symboliczne czynności, które miałyby „zmusić” bogów i duchy do posłuszeństwa, aby przewidywana przyszłość faktycznie nastąpiła. Znane są np tańce wyobrażające pomyślne łowy, gdzie odgrywa się jakgdyby przyszłość w nadziei, że odegranie jej zawczasu wpływa na moce odpowiedzialne za powodzenie.

Nie wiemy w jakim stopniu Żydowscy prorocy wierzyli w magiczne (w znaczeniu posiadania mocy wpływania na wolę Bóstwa) korzyści z wykonywania aktów symbolicznych, a na ile były one zwyczajnie ilustracją, pomocą pedagogiczną w przekazywaniu nauk. Wiemy, że prorocy nie polegali na samej mocy treści proroctwa, ale robili wszystko co w ich mocy, aby ten przekaz wzmocnić używając całą gamę narzędzi, większość związanych z samym słowem mówionym: jak poezja, budowanie napięcia, szokowanie brutalnymi wizjami, pięknem opisów  czy metafor, ale także swoim zachowaniem, ubiorem, gestykulacją. W używaniu aktów symbolicznych przodowali wielcy pośród proroków: Jechezkel, Jiszaja, Jirmejahu, choć nie tylko oni. Jiszaja chodził nago przez kilka lat, co symbolizowało przyszłą nagość i ogołocenie ziemi i podobnie jak Hoszea nadał on swoim dzieciom symboliczne imiona. Ezekiel oprócz używania drewnianych listewek jak w dzisiejszej parszy, wrzucał zwoje z proroctwami do rzeki, a Jirmejahu chodził z ogromnym jarzmem bydlęcym na karku.

Warto docenić niezwykłe poświęcenie i pomysłowość proroków w wypełnianiu ich misji.

Advertisements

2 responses to “Nie samym słowem prorok żyje…

  1. Baśniowy charakter działalności starych proroków odbiera im wiarygodność. Poza szamańskim rytuałem, charakterystycznym dla większości prymitywnych kultur, trudno mi się doszukać w ich postawie jakichkolwiek uniwersalnych, ponadplemiennych przesłanek.

    • Mam nadzieję, że będzie Pan/i mógł/mogła poczytać więcej moich wpisów na temat proroków. Byli to wspaniali aktywiści społeczni, walczący o prawa i sytuację najbiedniejszych, a także o wyższość etyki nad bezmyślnym rytuałem. Według mnie jest w ich działalności wiele ponadczasowych przekazów ważnych i dziś – także dla osób niereligijnych.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s