Narodziny kalendarza żydowskiego

I ponownie bardzo „napakowana” parsza… że też Tora nie może tego rozłożyć trochę. Potem będziemy przez wiele rozdziałów czytać o szczegółach budowania Miszkanu… a tu wręcz potop idei, tematów i wydarzeń. W parszy Bo mamy nie tylko koniec plag (włączając w to ostatnią, śmierć pierworodnych), ale także szczegółowe instrukcje dotyczące korban pesach i macy w przyszłe święto Pesach, pierworodnych, a także ustanowienie kalendarza żydowskiego. I zacznę od kalendarza, bo uważam to za wyjątkowo ważną sprawę, wyróżniającą Żydów spośród ich sąsiadów.

Jakże więc liczony jest kalendarz żydowski i co ma z tym wspólnego nasza parsza? Podstawą całego kalendarza są zaledwie trzy małe wersety. Pierwszy znajdujemy w rozdziale 12: „Ten miesiąc będzie dla was początkiem miesięcy, będzie on pierwszym dla was pośród miesięcy roku” (12:2). Wyjaśnić tu należy, że Hebrajskie słowo chodesz ma różne znaczenia. Pochodzi od słowa „nowy” i oznacza zarówno nów księżyca, jak i miesiąc (rozpoczynający się od tegoż nowiu). Dlatego też powyższy pasuk można również przetłumaczyć jako „Ten nów będzie dla was początkiem miesięcy”, czyli, że liczymy miesiące od nowiu. Ustala to kalendarz żydowski jako lunarny, czyli księżycowy. Nie jest to wcale niczym nietypowym, większość (jeśli nie wszystkie, nie wiem dokładnie) kalendarzy starożytnych i bliskowschodnich kierowała się właśnie cyklami księżycowymi. Do dziś kalendarz taki obowiązuje np w Islamie. Gdyby pasuk ten był jedynym w Torze odnoszącym się do liczenia czasu, kalendarz żydowski byłby zwyczajnie księżycowym. Co oznaczałoby, iż np Jom Kipur mógłby wypaść jesienią ale także latem lub zimą, zależnie od roku, tak jak ma to miejsce w Islamie, gdzie np miesiąc Ramadan „wędruje” poprzez pory roku. Dlaczego więc Jom Kipur jest zawsze jesienią? Otóż Tora daje nam jeszcze jeden nakaz w rozdziale 13. W opisie świętowania i upamiętnienia Wyjścia z Egiptu, Tora mówi, iż mamy świętować bachodesz haze – „ w tym miesiącu” (13:5), czyli tym samym, w którym opuszczają Egipt. A jaki to miesiąc dokładnie? Odpowiedź znajduje się w poprzednim wersecie: „Dziś wyruszacie, w miesiącu wiosennym (bechodesz awiw)” (13:4). Jasno więc widać, żę świętowanie Wyjścia z Egiptu musi się odbyć na wiosnę. Kalendarz księżycowy jest niestety problematyczny pod tym względem. Rok słoneczny ma dokładnie 365,25 dni. Rok księżycowy jest o 11 dni krótszy i to dlatego miesiące „wędrują” przez pory roku – o 11 dni za każdym razem. Gdybyśmy się trzymali jedynie kalendarza księżycowego, to Pesach wypadłoby raz poprawnie wczesną wiosną, lecz już za trzy lata o cały miesiąc później! Po 9 latach to już cała pora roku, a na to nie mogliśmy sobie pozwolić. I dlatego kalendarz żydowski jest kombinacją – jest on zarówno lunarnym jak i solarnym. Aby wyrównać różnice pomiędzy rokiem słonecznym i księżycowym mamy cały dodatkowy miesiąc przestępny (Adar II). Cały cykl powtarza się co 19 lat, w ciągu których co 2-3 lata występuje dodatkowy miesiąc. Z tego powodu, mimo że święta żydowskie „wędrują” nieco po kalendarzu, zawsze jest to jak kołyska – trochę do przodu, trochę do tyłu, by w sumie zawsze pozostać mniej więcej w tym samym okresie.

Powyższe wyjaśnienie jest bardzo uproszczone, całe księgi napisano o szczegółach wyliczania świąt, określania nowiu itp, zachęcam do dalszych studiów jeśli temat zaintrygował. Mnie szczególnie fascynuje, jak taki mały detal, który bardzo łatwo możnaby przeoczyć, stał się fundamentem całego życia religijnego i prywatnego, liturgii i organizacji społecznej.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s