Wychowywanie społeczeństwa

W zeszłym tygodniu Żydzi otrzymali Asarat Hadibrot na górze Synaj, co można postrzegać jak wstęp do całej reszty Tory. W parszy miszpatim mamy całą serię praw i zarządzeń z wielu różnych dziedzin. Większość z nich zbudowanych jest w podobny sposób, w oparciu o klauzulę: „Jeśli TO się zdarzy, to wtedy TAK masz się zachować”.

Ale analizę tej parszy można zacząć trochę wcześniej, pod koniec parszy Jitro. Wydaje się, że pasuk 20,19 rozpoczyna pierwszą część praw związanych z bałwochwalstwem: zakaz wykonywania bożków oraz opis właściwego kultu Boga.

Druga część to psukim 21,1 – 22,16, która obejmuje różnorodne prawa cywilne i kryminalne związane ze szkodami i krzywdami jakie mogą sobie nawzajem wyrządzić ludzie mieszkający razem.  Są tu prawa dotyczące niewolników, zabójstwa, uszkodzenie ciała i uszkodzenie dobytku, kradzieży itp. Co ciekawe, prawa te są bardzo podobne do innych starożytnych kodeksów tego czasu i miejsca.

Trzecia część jest bardzo króciutka, to trzy psukim 22, 17-19: nakaz uśmiercenia czarownicy/czarownika, zakaz bestialstwa oraz nakaz uśmiercenia tego, kto składa ofiary innym bogom.

Czwarta część, 22,20-23,9, jest zbiorem praw dotyczących właściwego traktowania różnych grup społecznych: imigrantów/przybyszy, kapłanów, nauczycieli i biednych. Zawiera również zasady, które bardziej przypominają nauki moralne, niż zapisy prawne, jak np aby nie dołączać się do większości by czynić zło, lub by pomagać sąsiadowi, gdy ten utraci jakąś część swego dobytku. Zakazuje również przyjmowania łapówek lub akceptowania kłamstw i pomówień.

Piąta część (23,10-23:19) to fragment o Szabacie dla ziemi i dla nas, a także o trzech świętach pielgrzymich i związanych z nimi ofiarach.

Części te stanowią naturalną gradację, przechodzenie z poziomu na poziom w rozwoju społeczeństwa. Zaczynając od podstawy – by nie wielbić innych bożków, uczymy się jak stworzyć podstawy społeczeństwa prawa. Są nam wyjaśnione zasady rządzące się poprawnymi (w rozumieniu Tory) relacjami między sąsiadami. W sumie nic specjalnego, po prostu unikamy chaosu. Trzecia część jest zaskakująca, wygląda jak wtrącenie by nagle wybić z rytmu. Mówi o czarach, bestialstwie i awoda zara. Wszystkie trzy mają się skończyć śmiercią winnego/winnej. Być może jest to pierwszy krok w kierunku czegoś więcej niż tylko braku chaosu. Społeczeństwo jest gotowe, by wejść poziom wyżej – i temu służy część czwarta. Większość praw, które tu widzimy, nie znalazłyby się w zwykłym kodeksie prawny. Nie mówią nam one bowiem, czego mamy nie robić by unikać kary – nakazują nam aktywnie zainteresować się losem innego człowieka. Większość z tym praw można by określić mianem etycznych – zakaz wykorzystywania trudnej sytuacji imigranta, opieka nad kapłanami, którzy nie przeżyliby bez ofiar składanych przez ludzi. Tora uczy nas, by budować silny kręgosłup moralny – być krytycznym wobec opinii innych, nawet, jeśli to opinia większości. Samy musimy ocenić, czy przypadkiem cel działań jednostki lub grupy nie jest moralnie błędnym. Mamy się trzymać z dala od kłamstw, łapówek, wypaczania sądu i systemu sprawiedliwości. Mamy zwrócić właścicielowi znalezione obiekty, a także pomóc zwierzęciu, które się męczy. Wszystkie te prawa możemy podsumować jednym wersetem z tej sekcji: „Będziecie Mi ludźmi świętości (ansze kodesz)”. Dopiero teraz, na tym poziomie – gdy zajęliśmy się potrzebami biednych, odrzuconych i tych, którzy zależą od naszej dobroci, gdy nauczyliśmy się, jak być dobrymi i odpowiedzialnymi członkami społeczeństwa, szanującymi i budującymi sprawiedliwość społeczną, dopiero teraz jesteśmy gotowi na część piątą: rytuał.

Wielokrotnie u proroków jest widoczna podobna zasada: Bóg może poczekać, ludzie nigdy. Najpierw zajmij się etycznym traktowaniem biednych i słabych, a dopiero potem przynieś ofiarę do Świątyni. Sama ofiara bez moralnego zaplecza jest obrzydlistwem w oczach Boga. Bóg przecież nie potrzebuje tego tłuszczu i zwierząt, rytuał sam w sobie jest pustką i nic nie daje. Najpierw należy odrzucić zło i czynić dobro, potem przyjść do Boga z ofiarami, świętując specjalne dni i rytuały.

 

Powyższy podział nie jest moim wymysłem, lecz oparłam się na świetnym opracowaniu, które można znaleźć tutaj.

 

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s